Phơi cà phê trên giàn có mái che: vì sao HTX bỏ phơi sân đất

Ai đi qua Phú Lộc vào mùa thu hoạch cũng thấy cảnh quen thuộc: sân gạch, sân đất, thậm chí cả mặt đường trải đầy cà phê. Phơi sân là cách làm của nhiều đời, rẻ và dễ. Vậy mà từ vụ 2022 [DEMO], HTX Hương Rẫy quyết định bỏ hẳn sân đất, chuyển toàn bộ cà phê quả của bà con xã viên sang phơi trên giàn có mái che. Bài này kể vì sao HTX mình làm vậy, tốn kém ra sao và kết quả đo được.
Phơi sân đất gặp những chuyện gì
Chị Trần Thị Mai [DEMO], phụ trách chất lượng của HTX, kể lại ba vụ đầu mới lập HTX, khi cà phê của các hộ còn phơi mỗi nhà một kiểu:
- Lẫn tạp chất: sân đất, sân xi măng nứt luôn dính cát, sỏi, lá khô. Khi xay xát, những thứ này làm hỏng máy và lọt vào nhân.
- Ẩm không đều: lớp dưới tiếp xúc nền thường khô chậm hơn lớp trên, hạt chỗ ẩm chỗ khô, rang lên chín không đều.
- Sợ mưa trái mùa: đang phơi mà mưa chiều ập tới, cả nhà phải chạy ra thu bạt. Chậm vài phút là cà phê ướt, lên men chua.
- Hút ẩm ban đêm: để ngoài sân qua sương, sáng ra phải phơi lại từ đầu.
- Chó, gà, chim: nghe buồn cười nhưng có thật, cũng là nguồn nhiễm bẩn.
Có mẻ cà phê quả ngon, hái chín đẹp, nhưng phơi sân hỏng vài ngày là mất cả công cả giá. Đó là lý do HTX đầu tư giàn phơi chung.
Giàn phơi có mái che của HTX trông thế nào
Cụm giàn phơi đặt cạnh xưởng sơ chế tại thôn Xuân Thành. Cấu tạo [DEMO]:
- Khung thép mạ kẽm, cao 1,0 m so với mặt đất để gió lùa phía dưới.
- Mặt giàn lưới nhựa chuyên dụng cỡ mắt nhỏ, cà phê trải dày 2–3 cm, không chạm đất.
- Mái che bằng tấm nhựa trong suốt chống UV, cao ở giữa, hai bên mở để thông gió.
- Tổng diện tích 1.800 m², chia 36 ô để mỗi ô là một lô, dán tên hộ và ngày hái.
Mái che không nhốt nắng như nhà kính kín. Nhiệt độ bên trong chỉ cao hơn ngoài trời khoảng 4–6 độ C, đủ để quả khô nhanh mà không bị "nấu" hỏng hương.
So sánh phơi sân đất và phơi giàn
| Tiêu chí | Phơi sân đất | Phơi giàn có mái che [DEMO] |
|---|---|---|
| Thời gian phơi cà phê quả | 18–25 ngày | 14–18 ngày |
| Độ ẩm nhân sau phơi | 11–14%, chênh nhiều giữa các mẻ | 11–12,5%, chênh dưới 1% |
| Tỉ lệ lẫn đất đá | 1–2% | gần như không đáng kể |
| Rủi ro mưa bất chợt | Cao, phải thu bạt | Thấp, mái che sẵn |
| Công đảo hạt | Mỗi 1–2 giờ | Mỗi 2–3 giờ, nhẹ hơn |
| Ghi nhật ký theo lô | Khó | Dễ, mỗi ô một lô |
Con số trên là số đo trong vụ 2023–2024 của HTX, bà con xem để hình dung chứ không phải cam kết cho mọi điều kiện thời tiết.
Quy trình phơi một mẻ ở HTX
- Nhận quả: cà phê hái chín về trong ngày, vớt quả nổi, quả xanh, cân và ghi vào nhật ký lô.
- Trải giàn: lớp mỏng 2–3 cm. Hai ngày đầu trải mỏng hơn để quả thoát nước nhanh, tránh lên men.
- Đảo hạt: 2–3 giờ một lần, dùng cào gỗ, đi theo một chiều.
- Che đêm: kéo bạt phủ lên để tránh sương, bảo quản hương.
- Đo độ ẩm: từ ngày thứ 10 đo mỗi sáng bằng máy đo cầm tay. Quả khô đến khi lắc nghe tiếng nhân lạch cạch trong vỏ.
- Nhập kho: nhân sau xay xát đạt độ ẩm khoảng 12% mới đóng bao, ghi mã lô và ngày xuất giàn.
Mỗi ô giàn có một tấm bảng nhỏ ghi mã lô. Khi khách quét mã trên gói cà phê, thông tin phơi nằm trong nhật ký truy xuất.
Chi phí và ai gánh
Đầu tư cụm giàn khoảng 640 triệu đồng [DEMO], trong đó HTX vay vốn ưu đãi 60%, quỹ phát triển HTX 25%, phần còn lại do 86 hộ góp theo diện tích vườn. Bà con không phải bỏ tiền làm giàn riêng, chỉ trả phí sử dụng 150 đồng mỗi kg quả tươi để trang trải điện, nhân công và bảo trì. Hộ nào vẫn muốn phơi tại nhà thì được, nhưng phải dùng giàn hoặc bạt nâng cách đất và được HTX kiểm độ ẩm trước khi nhập kho.
Có đáng không
Nhìn ra vụ cuối, nhóm cà phê phơi giàn của HTX có tỉ lệ nhân đạt chuẩn độ ẩm cao hơn rõ rệt, lô nào cũng đo được và truy lại được. Với khách mua, chuyện này nghe xa xôi, nhưng khi pha phin họ nhận ra vị sạch hơn, ít chua gắt, ít mùi đất. Với bà con xã viên, cái lợi là bớt lo mưa trái mùa và có số đo để thương lượng giá tốt hơn.
Nếu anh chị muốn nếm thử kết quả, xem cà phê rang mộc của HTX; muốn biết lô nào phơi ở giàn nào, thử tra mã lô truy xuất. Cần tham quan giàn phơi vào mùa thu hoạch (tháng 11 đến tháng 1), anh chị nhắn Zalo 0941 388 887 để HTX sắp xếp người dẫn.



